Eureka Ağı Nedir? Türkiye’nin 40 Yıllık Deneyimi ve Gerçek Profili

AB fonlama ekosistemi denilince akla hemen Horizon Europe geliyor. Ancak Türkiye’nin 1985’ten bu yana kurucu üyesi olduğu Eureka Ağı, hem daha eski hem de çok daha geniş bir uluslararası inovasyon platformunu temsil ediyor. 2015-2024 yılları arasında 15.884 katılımcı, 3.466 proje ve yaklaşık 6,9 milyar Euro kamu-özel yatırımını bünyesinde barındıran bu ağa ilişkin bu yazıda Eureka’yı sadece tanıtmıyor, Eureka Network’ün resmi dashboard verileri, 2025 tarihli Orta Vadeli Etki Analizi ve ağın kendi raporlarından yararlanarak Türkiye’nin Eureka deneyiminin gerçek fotoğrafını çiziyoruz.

Eureka: 48 Ülkenin Buluştuğu Merkezi Olmayan Ağ

Eureka, 1985’te Fransa’nın öncülüğünde, Avrupa’nın sivil alanda bağımsız teknoloji kapasitesini güçlendirme hedefiyle kuruldu. Bugün 48 ulusal hükümetin üye olduğu ağ, uluslararası işbirliğiyle yürütülen sanayi odaklı Ar-Ge projelerini destekliyor. Türkiye, kurucu 18 üyeden biri olarak ağın tarihini şekillendiren ülkeler arasında yer alıyor.

Horizon Europe’tan temel yapısal fark şu: Eureka’nın merkezi bir bütçesi yoktur. Finansman, katılımcı ülkelerin ulusal fonlama kuruluşları aracılığıyla sağlanır. Türkiye’de bu görev TÜBİTAK üstlenir. Bu yapı; projeyi değerlendiren merkezî bir ekip olmasına karşın, finansmanın kendi ülkenden, kendi dilinle ve bildiğin kurallarla gelmesi anlamına gelir. AB bürokratik çerçevesine henüz hazır olmayan kurumlar için bu ciddi bir avantajdır.

Eureka’nın Programları: Eurostars Tek Seçenek Değil

Eureka çatısı altında birbirinden farklı araçlar bulunur. Türkiye özelinde veriye bakıldığında bu araçların kullanım dengesi beklenmedik şekilde dağılıyor:

• Eureka Clusters (%63 — Türkiye’nin birincil aracı): Büyük sanayi oyuncuları, KOBİ’ler ve araştırma kurumlarını stratejik teknoloji alanlarında bir araya getiren topluluklar. ITEA (yazılım/gömülü sistemler), CELTIC-NEXT (iletişim), yapay zeka ve sürdürülebilirlik kümeleri Türkiye’nin en çok başvurduğu mekanizmalar.
• Eurostars (%19 — İkincil araç): KOBİ koordinatörlüğünde uluslararası Ar-Ge projeleri. Yılda iki çağrı, ortalama 1,5 milyon Euro proje bütçesi. TRL 4-6 aralığını destekler.
• Innowwide (%~10): Avrupa dışı pazarlara açılmak isteyen KOBİ’ler için 60.000 Euro’luk götürü hibe.
• Network Projects ve Globalstars: İkili veya Eureka dışı ülkelerle (Asya, Latin Amerika, Afrika) yapılan daha esnek Ar-Ge işbirlikleri.

2022-2024 verilerine göre Türkiye, 121 Eureka projesinin 77’sini (%63) Cluster programları aracılığıyla yürüttü. Sektörel dağılıma bakıldığında Türk katılımcıların %55’i elektronik, BT ve teknoloji alanında faaliyet gösteriyor.

Eurostars: Büyük Programlara Açılan Bir Basamak

Eurostars 3, Horizon Europe’un üçüncü sütunundaki (Innovative Europe) Innovative SMEs Partnership kapsamında yürütülüyor. Kasım 2025’te yayımlanan Orta Vadeli Etki Analizi’ne göre:

• Ekonomik Katma Değer: Katılımcıların cirolarındaki artış ortalama %23 olarak ölçüldü.
• Sürdürülebilirlik: KOBİ’lerin %90’ından fazlası proje sonrası da iş birliğini sürdürmeyi planlıyor.
• Büyüme İvmesi: Eurostars mezunlarının %59’u, proje sonrasında ek kamu finansmanı (çoğunlukla Horizon Europe veya EIC Accelerator) sağlamayı başarıyor.

TÜBİTAK 1709 programı kapsamında Türkiye’den katılan KOBİ’ler %75’e kadar hibe desteği alabilir. 2026 yılı için Eylül’de Call 11 açılacak.

Türkiye’nin Eureka Ortaklık Haritası

Son üç yılın (2022-2024) verilerine göre Türkiye’nin en çok iş birliği yaptığı ülkeler:

• İspanya: 46 ortak proje (büyük ölçüde Cluster)
• Portekiz: 44 proje
• Hollanda: 28 proje
• Almanya: 27 proje

Hangi Araç Ne Zaman? Horizon Europe, Cascade Funding ve Eureka

Eureka, Horizon Europe ile rekabet eden değil, onu tamamlayan bir ekosistemdir:

Horizon Europe daha geniş bütçeler, kapsamlı tematik öncelikler ve daha uzun vadeli araştırma-inovasyon döngüleri sunar. Proje ölçekleri büyük, bürokratik gereklilikler kapsamlıdır; ama dönüşüm potansiyeli de o kadar büyüktür.

Cascade Funding (FSTP): Uluslararası ortaklık bileşeni olmayan veya daha kısa sürede (hızlı ve az bürokratik) fon arayan KOBİ’ler için öncelikli değerlendirilmelidir.

Eurostars/Clusters: Uluslararası iş birliğini zorunlu kılan, Avrupa dışına çıkmayı hedefleyen veya ulusal fonlama altyapısıyla çalışmak isteyenler için değerini koruyor.

Türkiye’nin Eureka’daki Liderlik Rolü

Türkiye, en son 2023-2024 döneminde üçüncü kez Dönem Başkanlığını yürüttü. Bu süreçte Türkiye’nin öncülüğünde Brezilya, Eureka’nın 48. üyesi oldu. TÜBİTAK adına Eureka Başkanlığını yürüten İsmail Doğan, ağın küresel vizyonunu taşıyan isimler arasında öne çıktı.

Sonuç: Eureka’yı Anlamak, Doğru Araçla Başlamak

Herhangi bir program “daha iyi” değildir; doğru soru kurumunuzun hedeflerine hangisinin uygun olduğudur. Cascade Funding hızlı bir başlangıç mı sunuyor, yoksa bir Cluster çağrısı mı daha stratejik? Bu soruları veriyle yanıtlamak, başarıya giden ilk adımdır.

Kurumunuzun hedeflerine en uygun Eureka programını belirlemek ve stratejik analiz desteği almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar:

• Eureka Network Dashboard (2015-2024): eurekanetwork.org
• European Partnership on Innovative SMEs – Mid-Term Impact Analysis (Kasım 2025)
• Türkiye 2023-2024 Eureka Chair Year in Review
• TÜBİTAK – 1709 EUREKA-EUROSTARS Duyuruları