AB Küresel Sağlık Dayanıklılık İnisiyatifi (GHRI): Stratejik Bir Perspektif

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Eylül 2025’teki Birliğin Durumu (SOTEU) konuşmasında ilk sinyallerini verdiği Küresel Sağlık Dayanıklılık İnisiyatifi (Global Health Resilience Initiative – GHRI), 2026 yılı itibarıyla AB’nin politika gündeminde giderek daha görünür hale geliyor. Komisyon’un 2026 Çalışma Programı’nda stratejik bir tebliğ (Communication) olarak planlanan bu girişim, AB’nin “Stratejik Özerklik” ve “Ekonomik Güvenlik” vizyonuyla paralel bir politika çizgisi izlemektedir.

HibePortalı olarak, “Have Your Say” portalı üzerinden kamuoyu görüşüne açılan bu inisiyatifi, sunduğu potansiyel fırsatlar ve teknik arka planıyla analiz ediyoruz.

Neden Şimdi? Sağlıktan Jeopolitik Güvenliğe

Pandemi sonrası dönem, sağlık sistemlerinin dayanıklılığının doğrudan ekonomik istikrarla bağlantılı olduğunu gösterdi. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) değerlendirmeleriyle de desteklenen mevcut tablo, küresel sağlık yönetişiminde yeni bir eşiğe gelindiğine işaret ediyor. AB açısından bu süreç, tedarik zinciri kırılganlıklarını yönetmek ve küresel arenada norm koyucu rolünü pekiştirmek adına stratejik bir hamle niteliği taşıyabilir.

GHRI’nin Muhtemel Beş Temel Sütunu

İnisiyatifi şekillendirmesi beklenen beş ana politika başlığı şunlardır:

• Yönetişimde Koordinasyon: Küresel sağlık mimarisindeki rollerin daha net tanımlanması ve bölgesel aktörlerle uyumun artırılması.
• Ülke Odaklı Sağlık Sistemleri: Temel sağlık hizmetlerinde dijital sağlık (e-health) ve yapay zeka entegrasyonuyla kapasite geliştirme odaklı projeler.
• Sağlık Güvenliği (HERA ile Sinerji): AB’nin pandemi sonrası kurduğu Health Emergency Preparedness and Response Authority (HERA) mekanizmasının kurumsal deneyiminin küresel iş birliklerine yansıtılması.
• Tedarik Zinciri Çeşitlendirmesi: Team Europe Initiative on Manufacturing and Access to Vaccines, Medicines and Health Technologies in Africa (TEI MAV) altında, özellikle Afrika ve diğer ortak bölgelerde yerel ilaç ve aşı üretim kapasitesinin desteklenmesi.
• Dezenformasyonla Mücadele: Bilimsel iletişimin güçlendirilmesi ve halk sağlığına yönelik dezenformasyona karşı yerel paydaşlarla iş birliği.

Teknik Perspektif ve Olası Hukuki İlişkilendirme

Bu tür inisiyatiflerin kurumsal ağırlığı, genellikle dayandığı antlaşma maddeleriyle ölçülür. GHRI’nin, büyük ölçüde Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU)’nun 168. maddesi (Halk Sağlığı) ve 208. maddesi (Kalkınma İş Birliği) ile ilişkilendirilmesi beklenmektedir. Bu durum, girişimin hem bir “sağlık” hem de bir “stratejik yatırım” enstrümanı olarak ikili bir karaktere sahip olabileceğine işaret etmektedir.

Türkiye ve Proje Ekosistemi İçin Değerlendirme

Türkiye, özellikle Horizon Europe Cluster 1: Health çağrılarındaki aktif katılımı ve dijital sağlık altyapısındaki tecrübesiyle bu yeni dönemde avantajlı bir konumda yer alabilir.

• Proje Yazımı İçin Öngörü: 2026-2027 dönemi sağlık projelerinde “Etki” (Impact) bölümünü kurgularken GHRI’nin önceliklerine atıf yapmak, projenin AB’nin güncel politika yönelimleriyle uyumu açısından güçlü bir referans oluşturabilir.
• Sektörel Örtüşme: Türkiye’nin sağlık teknolojileri ve veri temelli sağlık çözümlerindeki yetkinliği, GHRI kapsamında öne çıkan “dijital sağlık” ve “kapasite artırımı” vizyonuyla doğrudan örtüşmektedir.

Sonuç

GHRI, AB’nin küresel sağlık diplomasisinde daha sistematik bir rol üstlenme niyetinin bir yansımasıdır. 2026’nın ikinci çeyreğinde yayımlanması beklenen nihai tebliğ, özellikle Ar-Ge merkezleri, üniversiteler ve teknoloji geliştiren KOBİ’ler için yeni referans noktaları sunacaktır.

Süreçle ilgili gelişmeleri HibePortalı üzerinden takip etmeye devam edebilirsiniz. Görüş bildirmek isteyen paydaşlar ise Avrupa Komisyonu’nun resmi Have Your Say portalı üzerinden katkı sunabilirler.

Analiz Notu: Bu yazı, Avrupa Komisyonu’nun mevcut yayınları ve politika eğilimleri baz alınarak hazırlanmış stratejik bir değerlendirmedir.